Φιλοζωία εστί φιλοσοφείν;

Ο Έλληνες αρχαίοι φιλόσοφοι ανάμεσα στις αρχές που διατύπωσαν ήταν και οι αξίες για μια δίκαιη και ηθική πολιτεία καθώς και την έννοια της αρετής και της φύσης του ανθρώπου. Ο Δημόκριτος αναγνώρισε την διπλή φύση του ανθρώπου, την εξωτερική υλική και την εσωτερική πνευματική.

Μεταξύ αυτών των δύο άκρων, ο Δημόκριτος τοποθετήθηκε στο μέσον, προσδιορίζοντας με τους ηθικούς κανόνες το σημείο της ανθρώπινης ισορροπίας. Ήθελε τον άνθρωπο ένα ζωντανό κύτταρο του κοινωνικού συνόλου, παράλληλα και κύρια όμως τον ήθελε ισορροπημένο μεταξύ νόησης και αίσθησης.

Ο ισορροπημένος άνθρωπος πίστευε ότι επιτυγχάνει την γαλήνη της ψυχής του, η οποία πλέον δεν διαταράσσεται από φόβους, δεισιδαιμονίες ή πάθη και φτάνει στην υλική ευημερία αλλά και στην ψυχική μακαριότητα.

Η δικαιοσύνη είναι να κάνεις αυτό που υποδεικνύει η αρετή που πηγάζει από την ηθική συνείδηση. Ο Αριστοτέλης έλεγε πως αυτοί που διοικούν πρέπει να σέβονται την δικαιοσύνη και την ισότητα των πολιτών.

Όμως τέτοιας ποιότητας άρχοντες εκλέγονται μόνο από πολίτες που διαπνέονται από τις ίδιες αρχές και αξίες. Ο Πυθαγόρας ορίζει την πρώτη αρχή της δικαιοσύνης την ισότητα στην κοινωνία. Θεωρούσε την ενότητα των πάντων σαν πηγή δικαιοσύνης.

Έβλεπε τον εγωισμό και την περιφρόνηση προς τους συμπολίτες του ως την αιτίας της αδικίας. Για να εμφυτεύσει μια αίσθηση αδελφοσύνης όσο το δυνατός περισσότερο, σύστηνε στους μαθητές του να επεκτείνουν τα θετικά τους συναισθήματα και προς τα ζώα.

Έτσι παρακινούσε τους μαθητές του να φέρονται με ευγένεια στα ζώα, να μην τα θυσιάζουν ποτέ σε τελετές και να απέχουν από την κρεοφαγία. Αυτοί που σέβονται την συγγένεια μεταξύ των ανθρώπων και των ζώων έκρινε ότι αναγνώριζαν σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό την κατάσταση της αλληλεξάρτησης με τους άλλους ανθρώπους.

Σύμφωνα με τον Πυθαγόρα λοιπόν ο σεβασμός και η ευγένεια απέναντι στα ζώα είναι επιτακτική στις μέρες μας σαν βοηθητικό μέσο ώστε να αναπτύξει ο πολίτης τις αρχές και τις αξίες που χρειάζεται για να μπορέσει να εκλέξει άρχοντες με σεβασμό στην δικαιοσύνη και στην ισότητα που θα οδηγήσουν στην συγκρότηση μια δημοκρατικής κοινωνίας.

Το ερώτημα που τίθεται είναι γιατί η δημοκρατική ηθική, η λογική και οι αρχές συγκρότησης μιας δημοκρατικής κοινωνίας των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων, βρίσκονται εκτός της διδακτέας ύλης στο πλαίσιο του σημερινού εκπαιδευτικού συστήματος.

Γιατί οι νέοι από μικροί δεν μαθαίνουν να σέβονται την ζωή και ότι περικλείεται μέσα σε αυτή, την φύση, τα φυτά, τα ζώα, τους συνανθρώπους τους?

Αγγελική Αποστολάκη Κλινική Ψυχολόγος